Vitamin D je neophodan za održavanje jakih kostiju i podršku opštem zdravlju. Međutim, prekomjeran unos može biti štetan i uzrokovati simptome poput mučnine, gubitka apetita, zbunjenosti i depresije.
Iako ne postoji opasnost od prevelikog unosa putem ishrane, suplementi vitamina D mogu dovesti do toksičnih nivoa ako se konzumiraju u prevelikim dozama tokom dužeg vremenskog perioda.
Povišen nivo vitamina D u krvi
Analiza krvi je jedini siguran način da se provjeri nivo vitamina D. Visoke vrijednosti u serumu definišu se kao nivoi veći od 100 nanograma po mililitru (ng/ml), dok se neželjeni efekti naročito javljaju pri vrijednostima iznad 150 ng/ml.
Optimalni nivo vitamina D u krvi uglavnom se kreće između 30 ng/ml i 60 ng/ml. Smatra se da prekomjerno izlaganje suncu ne dovodi do toksičnosti, jer sunčeva svjetlost aktivira različite forme vitamina D u koži na način koji tijelo može regulisati. Toksičnost je rijetka i najčešće je uzrokovana neadekvatnim doziranjem suplemenata ili greškama u propisivanju terapije.
Zabilježeni su brojni slučajevi u kojima je do toksičnosti došlo usljed pretjeranog pokušaja da se ispravi nedostatak vitamina D. U tim situacijama, pacijenti su imali nivoe koji su se kretali od 150 pa čak do 1 220 ng/ml. Važno je naglasiti da osobama sa niskim nivoom vitamina D mogu biti potrebne veće doze, ali takav unos mora biti pod strogim nadzorom doktora, uz redovne kontrole krvi.
Povišen nivo kalcijuma
Jedna od glavnih uloga vitamina D je povećanje apsorpcije kalcijuma u digestivnom traktu. Zbog toga toksičnost vitamina D dovodi do hiperkalcemije (povišen nivo kalcijuma u krvi) i hiperkalciurije (višak kalcijuma u urinu).
Ako se utvrdi višak vitamina D, obavezno treba provjeriti i nivo kalcijuma. Normalne vrijednosti su od 8,4 do 10,2 miligrama po decilitru (mg/dl), dok se sve iznad 10,5 mg/dl smatra hiperkalcemijom. Većina simptoma povezanih sa toksičnošću vitamina D zapravo su posljedica hiperkalcemije, koja može biti opasna po život.
Simptomi uključuju:
- mučninu i povraćanje
- slabost mišića
- neuropsihijatrijske smetnje
- bolove
- gubitak apetita
- dehidrataciju
- učestalo mokrenje i pretjeranu žeđ
- kamen u bubregu.
Istraživanja ukazuju na to da se hiperkalcemija povezana sa ovim vitaminom obično javlja tek kada se duži vremenski period uzimaju ekstremno visoke doze, poput onih preko 10 000 internacionalnih jedinica (IJ) dnevno.
Gastrointestinalni simptomi
Najčešći neželjeni efekti prekomjernog unosa vitamina D povezani su sa povišenim kalcijumom, što direktno utiče na digestivni sistem. To se manifestuje kroz stalni osjećaj mučnine, povraćanje, značajan gubitak apetita i zatvor.
Promjene u mentalnom stanju
Pored fizičkih tegoba, povišen nivo kalcijuma, usljed viška vitamina D, može narušiti i mentalno zdravlje. Simptomi obuhvataju zbunjenost, apatiju (nedostatak interesovanja ili brige), depresiju i razdražljivost. U ekstremnim slučajevima može doći do halucinacija, psihoze ili stanja stupora.
U stručnoj literaturi opisan je slučaj pacijenta koji je zbog uzimanja 200 000 IJ vitamina D dnevno razvio izmijenjeno mentalno stanje. Ta osoba je provela deset dana u bolnici u stanju uznemirenosti i zbunjenosti, a nivo kalcijuma se normalizovao tek nakon skoro tri sedmice.
Komplikacije sa bubrezima
Prevelik unos vitamina D može dovesti do ozbiljnih problema sa bubrezima, uključujući smanjenu funkciju, povrede, otkazivanje bubrega i stvaranje kamenaca. Osobe koje već imaju oboljenja bubrega moraju biti posebno oprezne.
Postoje dokumentovani primjeri gdje su pacijenti, nakon godinu dana primanja visokih sedmičnih injekcija vitamina D, završili u bolnici sa akutnom povredom bubrega. U drugom slučaju, dugogodišnje svakodnevno uzimanje kapi vitamina D u dozama od 8 000 do 12 000 IJ dovelo je do trajnog oštećenja i razvoja hronične bolesti bubrega trećeg stadijuma, čak i nakon što su se nivoi vitamina i kalcijuma vratili u normalu.
Koliko vitamina D treba uzimati dnevno?
Preporučeni dnevni unos za zdrave osobe od 1 do 70 godina je 600 IJ (15 mikrograma), dok se osobama starijim od 70 godina preporučuje 800 IJ (20 mikrograma) dnevno. Ovaj iznos uključuje vitamin D iz hrane i suplemenata.
Prirodni izvori vitamina D su:
- masna riba (losos, tuna, pastrmka)
- goveđa jetra
- žumance
- gljive tretirane UV svjetlošću.
Testiranje nivoa i neželjeni efekti
Status vitamina D provjerava se vađenjem krvi kako bi se izmjerio 25-hidroksivitamin D, poznat kao 25(OH)D. To je najprecizniji pokazatelj koji odražava vitamin D proizveden u tijelu, kao i onaj unesen hranom ili suplementima.
Ishrana bogata vitaminom D i izlaganje suncu generalno ne izazivaju nuspojave. Međutim, suplementacija može izazvati gubitak težine, mučninu, zatvor i gubitak apetita. U slučaju bilo kakvih neobičnih simptoma tokom korišćenja suplemenata, neophodno je konsultovati se sa stručnim licem.
Autor: minimagazin.info